Không ít người từng gặp đau rát khi quan hệ nhưng lại cố chịu vì nghĩ đây chỉ là cảm giác khó chịu tạm thời. Thực tế, cơn đau có thể xuất phát từ thiếu bôi trơn, kích ứng, viêm nhiễm cho đến một số vấn đề phụ khoa cần được kiểm tra. Tại Giannena, chúng tôi tiếp cận chủ đề này theo hướng sức khỏe và an toàn: nhận biết đúng vị trí đau, tìm yếu tố liên quan và biết khi nào nên dừng lại để đi khám.
Theo American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), đau khi giao hợp khá phổ biến và có thể xuất hiện ở âm hộ, quanh cửa âm đạo, bên trong âm đạo hoặc sâu hơn ở vùng chậu. Nếu tình trạng xảy ra thường xuyên hoặc đau nhiều, việc khám chuyên khoa là cần thiết để loại trừ nguyên nhân bệnh lý.
Đau rát khi quan hệ là gì?
Trong y khoa, tình trạng đau kéo dài hoặc tái diễn trước, trong hoặc sau khi quan hệ thường được gọi là dyspareunia. Người gặp tình trạng này không nhất thiết phải đau theo cùng một cách mỗi lần.
Có người chỉ cảm thấy rát ngay lúc bắt đầu thâm nhập. Có người lại đau sâu bên trong khi chuyển động. Một số trường hợp còn có cảm giác nóng rát hoặc đau âm ỉ kéo dài sau khi quan hệ kết thúc.
Vì vị trí và thời điểm xuất hiện đau cung cấp khá nhiều thông tin, thay vì chỉ hỏi “có đau hay không”, bạn nên chú ý thêm đau ở đâu, xuất hiện lúc nào và có triệu chứng nào đi kèm.
Đau ngay cửa âm đạo và đau sâu bên trong khác nhau thế nào?
Đau ngay khi bắt đầu thâm nhập thường liên quan nhiều hơn tới khô âm đạo, kích ứng vùng kín, viêm âm đạo, tổn thương ngoài da hoặc tình trạng các cơ quanh cửa âm đạo co lại quá mức.
Ngược lại, nếu cảm giác đau nằm sâu trong vùng chậu và rõ hơn khi thâm nhập sâu, bác sĩ có thể cần xem xét các nguyên nhân ở cơ quan sinh dục bên trong như lạc nội mạc tử cung, viêm vùng chậu hoặc một số vấn đề ở buồng trứng. ACOG cũng phân biệt đau vùng âm hộ, cửa âm đạo và đau vùng chậu khi đánh giá nguyên nhân.
Việc phân biệt này không nhằm tự chẩn đoán bệnh tại nhà mà giúp bạn mô tả triệu chứng chính xác hơn khi cần thăm khám.
8 nguyên nhân đau rát khi quan hệ thường gặp
1. Cơ thể chưa đủ hưng phấn và thiếu chất bôi trơn
Một trong những nguyên nhân đơn giản nhất là thâm nhập khi âm đạo chưa được bôi trơn đủ.
Khi cơ thể chưa đạt trạng thái hưng phấn, ma sát giữa các bề mặt tăng lên và có thể tạo cảm giác khô, căng hoặc bỏng rát. Màn dạo đầu quá ngắn, tâm lý vội vàng, mệt mỏi hoặc căng thẳng đều có thể ảnh hưởng tới phản ứng tình dục tự nhiên.
Mayo Clinic cho biết kéo dài thời gian kích thích trước thâm nhập và sử dụng chất bôi trơn phù hợp có thể giúp giảm khó chịu ở một số trường hợp.
2. Ma sát mạnh hoặc quan hệ khi đang khó chịu
Ngay cả khi không có bệnh lý, cường độ quá mạnh hoặc tiếp tục quan hệ khi cơ thể đã bắt đầu đau vẫn có thể khiến vùng da và niêm mạc nhạy cảm bị kích ứng.
Điểm quan trọng là đau không phải tín hiệu nên cố chịu. Nếu cảm giác rát tăng dần, nên dừng hoạt động gây đau thay vì tiếp tục với hy vọng cơ thể sẽ “quen”.
Sau đó có thể xem lại tốc độ, độ sâu, tư thế hoặc lượng bôi trơn trước khi quan hệ trở lại.
3. Viêm âm đạo hoặc nhiễm trùng vùng kín
Nếu đau rát đi kèm ngứa, khí hư thay đổi, mùi bất thường hoặc cảm giác nóng rát vùng kín, nguyên nhân có thể liên quan đến viêm âm đạo hoặc nhiễm trùng.
ACOG ghi nhận viêm âm đạo có thể gây tiết dịch, ngứa, nóng rát ở âm đạo và âm hộ. Một số bệnh lây truyền qua đường tình dục cũng có thể gây viêm và đau khi quan hệ.
Trong trường hợp này, tự mua thuốc đặt hoặc kháng sinh khi chưa xác định nguyên nhân có thể khiến việc điều trị không đúng hướng.
4. Khô âm đạo do thay đổi nội tiết
Khô âm đạo không chỉ liên quan tới màn dạo đầu.
Sự thay đổi estrogen quanh giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh có thể khiến mô âm đạo khô và nhạy cảm hơn. Mang thai, sau sinh, cho con bú hoặc một số thuốc cũng có thể ảnh hưởng đến phản ứng tình dục và khả năng bôi trơn ở một số người.
Nếu khô kéo dài dù đã có đủ kích thích, đây là yếu tố đáng trao đổi với bác sĩ thay vì liên tục tăng lượng gel bôi trơn mà không tìm nguyên nhân.
5. Co thắt cơ vùng chậu hoặc vaginismus
Một số người cảm thấy cửa âm đạo như tự động siết lại khi chuẩn bị thâm nhập. Cảm giác có thể từ căng tức đến đau rõ rệt khiến việc đưa tampon, khám phụ khoa hoặc giao hợp đều khó khăn.
ACOG mô tả vaginismus là phản xạ co của các cơ tại cửa âm đạo và có thể được điều trị bằng nhiều phương pháp khác nhau.
Đây không phải vấn đề có thể giải quyết bằng cách “cố thêm một chút”. Việc ép thâm nhập khi cơ đang co có thể khiến trải nghiệm đau và tâm lý lo sợ trở nên nặng hơn.
6. Lạc nội mạc tử cung, viêm vùng chậu hoặc vấn đề phụ khoa
Khi đau nằm sâu trong vùng bụng dưới hoặc vùng chậu, đặc biệt nếu lặp lại nhiều lần, bác sĩ có thể cần kiểm tra các nguyên nhân phụ khoa.
ACOG liệt kê lạc nội mạc tử cung, bệnh viêm vùng chậu và một số tình trạng khác trong nhóm vấn đề có liên quan đến đau khi giao hợp.
Vì các bệnh lý này không thể xác định chỉ dựa vào cảm giác đau, thăm khám, khám vùng chậu hoặc siêu âm có thể được chỉ định tùy từng trường hợp.
7. Sẹo hoặc thay đổi sau sinh và phẫu thuật
Sau sinh, đặc biệt khi có rách tầng sinh môn, cắt tầng sinh môn hoặc can thiệp ở vùng chậu, một số người có thể cảm thấy đau trong một khoảng thời gian khi quay lại đời sống tình dục.
ACOG cho biết đau sau tổn thương tầng sinh môn có thể kéo dài vài tháng ở một số phụ nữ và phương pháp xử lý phụ thuộc nguyên nhân cụ thể.
Nếu vùng sẹo luôn đau ở cùng một điểm hoặc tình trạng không cải thiện, nên đánh giá trực tiếp thay vì chỉ thay đổi tư thế.
8. Căng thẳng, sợ đau hoặc một số loại thuốc
Phản ứng tình dục chịu ảnh hưởng đồng thời từ thể chất và tâm lý.
Lo lắng, sợ đau, mệt mỏi, áp lực trong mối quan hệ hoặc trải nghiệm tình dục tiêu cực trước đây có thể khiến cơ thể khó thư giãn và khó đạt đủ hưng phấn. Một số thuốc, bao gồm một số thuốc điều trị tâm thần hoặc thuốc nội tiết, cũng có thể ảnh hưởng tới ham muốn và phản ứng tình dục.
Điều này không có nghĩa mọi cơn đau đều “do tâm lý”. Cần đánh giá cả nguyên nhân thể chất lẫn yếu tố tâm lý thay vì loại trừ một phía quá sớm.
Làm gì khi đang quan hệ mà thấy đau rát?
Điều đầu tiên là dừng hoặc giảm hoạt động đang gây đau. Không cần cố hoàn thành cuộc quan hệ nếu cơ thể đang phát tín hiệu khó chịu.
Khi không có dấu hiệu cảnh báo, một số thay đổi có thể giúp trải nghiệm thoải mái hơn: kéo dài thời gian kích thích, dùng gel bôi trơn phù hợp, điều chỉnh tư thế để kiểm soát độ sâu và trao đổi rõ với bạn tình về vị trí đang đau.
Nếu sử dụng bao cao su latex, ACOG khuyến cáo không dùng petroleum jelly, dầu em bé hoặc dầu khoáng làm chất bôi trơn vì các sản phẩm dầu có thể làm hỏng latex.
Bạn cũng nên hạn chế thụt rửa âm đạo hoặc dùng sản phẩm vùng kín có hương liệu mạnh khi đang bị kích ứng.
Khi nào đau rát sau quan hệ cần đi khám?
Một lần khó chịu nhẹ sau quan hệ không đồng nghĩa với bệnh lý. Điều đáng chú ý hơn là mức độ, tần suất và các triệu chứng đi kèm.
Bạn nên chủ động thăm khám khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:
- Đau dữ dội, đau ngày càng tăng hoặc thường xuyên tái diễn.
- Chảy máu bất thường ngoài kỳ kinh hoặc sau quan hệ.
- Khí hư đổi màu, có mùi bất thường hoặc ngứa nhiều.
- Tiểu buốt, tiểu rắt hoặc nóng rát khi đi tiểu.
- Đau sâu vùng chậu hoặc đau bụng dưới kéo dài.
- Sốt, mệt nhiều hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.
- Thâm nhập luôn gây đau dù đã có đủ kích thích và bôi trơn.
- Cơn đau khiến bạn né tránh quan hệ hoặc ảnh hưởng rõ đến đời sống hằng ngày.
ACOG khuyến nghị đi khám nếu đau khi quan hệ thường xuyên hoặc nghiêm trọng. Mayo Clinic cũng nhấn mạnh đau tái diễn nên được trao đổi với nhân viên y tế để xác định nguyên nhân thay vì chỉ chịu đựng.
Bác sĩ sẽ kiểm tra những gì?
Việc thăm khám thường bắt đầu bằng việc hỏi kỹ về thời điểm đau, vị trí, tính chất cơn đau, tiền sử sinh nở, phẫu thuật, thuốc đang sử dụng và các triệu chứng liên quan.
Tùy tình trạng, bác sĩ có thể kiểm tra vùng ngoài, khám phụ khoa hoặc chỉ định siêu âm vùng chậu. Mayo Clinic cho biết việc xác định vị trí đau và khám vùng chậu có thể giúp tìm các dấu hiệu như kích ứng, nhiễm trùng hoặc bất thường cấu trúc.
Nếu việc khám gây đau quá mức, bạn có thể nói với nhân viên y tế để điều chỉnh hoặc dừng thao tác.
Có nên tự dùng thuốc khi quan hệ bị đau rát không?
Không nên dùng kháng sinh, thuốc chống nấm, thuốc đặt hoặc hormone chỉ dựa trên triệu chứng đau.
Khô âm đạo, viêm âm đạo, nấm, bệnh da, co thắt cơ sàn chậu và lạc nội mạc tử cung đều có thể biểu hiện bằng đau nhưng cách xử lý hoàn toàn khác nhau.
Gel bôi trơn có thể giúp giảm ma sát nhưng không thay thế điều trị nếu nguyên nhân đến từ nhiễm trùng hoặc bệnh lý.
Đau rát khi quan hệ có tự hết không?
Có thể, nếu nguyên nhân chỉ là ma sát nhất thời, thiếu bôi trơn hoặc kích ứng nhẹ và yếu tố gây khó chịu đã được loại bỏ.
Ngược lại, nếu đau rát khi quan hệ tiếp tục xuất hiện qua nhiều lần, đau sâu, kèm chảy máu, khí hư bất thường hoặc tiểu buốt, không nên tiếp tục xem đây là chuyện bình thường.
Theo định hướng của chuyên mục Sức Khỏe Tình Dục, điều quan trọng không phải cố tìm một mẹo giúp “chịu được đau”, mà là xác định vì sao cơ thể đang đau và chọn cách xử lý an toàn, phù hợp với nguyên nhân.
Câu hỏi thường gặp
Quan hệ lần đầu bị đau rát có bình thường không?
Một mức khó chịu nhẹ có thể xảy ra khi cơ thể căng thẳng, chưa đủ bôi trơn hoặc thâm nhập quá nhanh. Tuy nhiên, đau dữ dội không nên được xem là điều bắt buộc phải trải qua trong lần đầu.
Tại sao trước đây quan hệ không đau nhưng gần đây lại bị đau?
Các yếu tố có thể thay đổi theo thời gian, từ tình trạng bôi trơn, thuốc đang dùng, nội tiết, viêm nhiễm cho tới sức khỏe vùng chậu. Nếu đây là triệu chứng mới và lặp lại, nên tìm nguyên nhân cụ thể.
Gel bôi trơn có chữa được đau khi quan hệ không?
Gel bôi trơn chỉ hỗ trợ giảm ma sát. Nó có thể hữu ích nếu vấn đề là thiếu bôi trơn nhưng không điều trị được viêm nhiễm, co thắt cơ sàn chậu, lạc nội mạc tử cung hoặc các nguyên nhân bệnh lý khác.
Đau khi quan hệ có phải lúc nào cũng do bệnh phụ khoa?
Không. Thiếu kích thích, ma sát, căng thẳng hoặc phản ứng với sản phẩm vùng kín cũng có thể gây đau. Tuy nhiên, đau tái diễn cần được đánh giá để loại trừ bệnh lý.
Nguồn tham khảo chuyên môn: American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), Mayo Clinic và tài liệu Sản phụ khoa Vinmec.